Home Verhaal Fotoboek Discussiegroep

Nationaal-Socialistische Bond van Nederlanders in Duitsland (NSBND) 1939/1940

Gemachtigde voor de leider: Julius Herdtmann , Düsseldorf

Adres: Lindemannstrasse 7 Düsseldorf

Administrateur:

Leo Wevers, Neuss

Afdeling II Financiën:

Hoofd G. de Geus, Düsseldorf

Afdeling III Propaganda:

Hoofd F. van der Veen, Neuss

Afdeling IV Sport en Spel:

Hoofd Hubert Köhler , assistent J.J.B. Spreij



Kring

Kringleider

Kring 1 Hamburg (Piet Hein)

J.J. Swagermann

Kring 2 Duisburg (Brederode)

J.J.B. Spreij

Kring 3 Berlijn (Lumey)

J. Visser

Kring 4 Düsseldorf (Willem de Zwijger)

W. Nieboer

Kring 5 Wiesbaden (Hoorne)

J. Fransen

Kring 6 Aken (van Egmond)

H. Köhler

Kring 7 Westfalen (vd Werff))

J.C. De Wit

Kring 8 Kleef (Prins Maurits)

A.H. Damhof

Kring 9 Nordhorn (Prins Frederik Hendrik)

J.R. Nijenhuis



De Nationaal-Socialistische Bond van Nederlanders in Duitsland was defacto een onderafdeling van de NSB in Nederland. Mussert was haar leider en er was een gemachtigde voor de leider in Duitsland. In eerste instantie was dat het hoofdbestuurslid Karl A. Mayer.

NSB-ers zonder werk
Aangezien veel NSB'ers in Nederland moeite hadden hun emplooi te behouden en er in Duitsland een grote vraag naar arbeiders was, trokken velen naar Duitsland om daar werk te vinden. Ook om andere redenen vestigden Nederlanders zich in Duitsland. Men behield de Nederlandse nationaliteit met alle rechten en plichten die daartoe behoorden, waaronder dienstplicht.

Verhouding met andere partijen
Duitsland kende een grote Nationaal-Socialistische partij (NSDAP). Een partij die in 1933 de politieke macht in het land had verworven. Nederlanders konden daarvan geen lid van worden. Wilde men zich als Nederlander aansluiten bij een nationaal-socialistische partij dan kon men dat via de NSB bij de NSBND doen. Ook andere nationaal-sociale bewegingen in Nederland hadden afdelingen of adressen in Duitsland.

De bond wilde naar haar zeggen als vaders zorgen voor hun landskinderen in het buitenland. Dat was Julius Herdtmann als zoon van een consul en zelf voormalig consul wel toevertrouwd. In 1937 deed zich de curieuze situatie voor dat een lid van het NSBND, woonachtig in Duitsland; Dr. Ing. W.A. Herweyer op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer stond.

Datzelfde jaar had Mussert Julius Herdtmann benoemd als gemachtigde in Duitsland van de leider van de NSB.

Wetsvoorstel Gosling
De relatie tussen het district in Duitsland en het Hoofdkwartier van de NSB was officieel en vastgelegd, totdat door de toenmalig minister Goseling begin 1939 een wetswijziging werd voorgesteld die inhield dat de NSB formeel haar banden met de in Duitsland wonende kameraden moest verbreken. De leden in Duitsland gingen op 20 mei 1939 geruisloos over in de nieuwe beweging van leider Herdtmann.

De NSBND had enkele hoofdafdelingen en was verder regionaal ingedeeld in kringen en de kringen weer in groepen. Elke kring en elke groep had een eigen ordedienst/ weerdienst die verantwoording schuldig was aan de leider van de Afdeling Sport en Spel van de NSBND in 1939/1940; Hubert Köhler.

Sport en Spel
Op welk moment de beweging Sport en Spel precies is opgericht, staat nog niet vast. Duidelijk is wel dat het een dekmantel betrof voor georganiseerde para-militaire trainingen. De eerste leider van de beweging was hoogstwaarschijnlijk Gerhard van der Veen, de broer van de secretaris van de NSBND. (1) Later werd Köhler leider van de dienst die in 1941 de officiele benaming van W.A. (Weerafdeling, vergelijkbaar met de S.A. van de NSDAP) kreeg. De reden dat de dekmantel Sport en Spel werd gebruikt was gelegen in het feit dat in Nederland het krachtens de Wet op de weerkorpsen van 1936 aan particuliere organisaties verboden was om taken uit te voeren die normaal door leger en politie werden uitgevoerd.

Dekmantel
Het camoufleren van paramilitaire activiteiten was in die dagen in Duitsland een veelbeproefde praktijk. In de periode na 1930 werd de wens steeds groter om buiten de opgelegde beperking van het verdrag van Versailles te treden. Door de duur van de militaire dienst drastisch te verkorten kon men defacto een relatief grote groep van de Duitse bevolking militaire geoefend houden. Dergelijke opleidingen en trainingen stonden onder leiding van de krijgsmacht.

Invloed van Abwehrabteilung II
De organisatie van de weerafdeling S&S en de manier van opleiden ademen de handelwijze van Otto Wagner. In de periode 1925 tot 1934 richtte hij in de regio rond Karlsruhe in opdracht van de Sudwestdeutschersportsverband fur klein Kaliber-schiessen 7 centra op waarin sport en spel centraal stonden en waarvan ook schieten een onderdeel uitmaakte.(2) Wagner was in 1939 verbonden aan Gruppe 1/West en een medewerker van Marwede en zal in die hoedanigheid in de periode 1939/1940 contact hebben gehad met de NSBND.


Voorlopige opsomming van groepen in de specifieke kringen.

Kring 1 Hamburg (Piet Hein), kringleider J.J. Swagermann

Kringraad:

Groep Groot-Hamburg, van der Schalk,

Groep Oldenburg-stadt, groepsleider, G. Wirsing


Kring 2 Duisburg (Brederode), kringleider Versteeg

Kringbeheerder J. Douwes

Kringraad:

Groep 1, Goch, groepsleider M. Vrolijks (1938)

Groep 3, Duisburg – Laar, groepsleider A.H. Hellegers

Groep 4, Duisburg – Hochfeld,

Groep 5, Hamborn

Groep 7 Emmerik, groepsleider A. van Oostveen

Groep 10, Gronau

Groep, Menden, groepsleider K. Veneman


Kring 3 Berlijn (Lumey), kringleider Jan Visser

Adres: Kaiserallee 210 I

Kringraad:

Groep Berlijn, groepsleider R. Wils, tevens kringadministrateur

Groep Maagdenburg

Groep Dresden

Groep Mitweida


Kring 4 Düsseldorf (Willem de Zwijger), kringleider W. Nieboer

Kringraad: van den Hoonaard (1938)

Groep 1, Neuss, leden 120+, werkende leden 50+, WEVERS, Leo H.

Groep 2, Wuppertal,

Groep 3, M-Gladbach, werkende leden 77+

Groep 4, Aken, groepsleider Snijders (1938) nw. Groepsleider Lovis

Groep 5, Gravenbroich, groepsleider Leurs

Groep 6, Düsseldorf –Noord, groepsleider Seegers (of groep 9)

Groep 7, Keulen,

Groep 8, Erkelenz, groepsleider Hubert Kohler (voorlopig in 1938)

Groep 9, Düsseldorf-Zuid, groepsleider Keller (of groep 6)

Groep 13 Wiesbaden,

Groep 14, Herzogenrath, G. Essers

Groep 18, Bonn, groepsleider (1938) Boer

Groep Wyler, wsl.

Groep Dortmund, wsl.

Groep Gelsenkirchen, wsl. groepsleider F.E. Rokker (1942)

Groep Aldekerk, wsl.

Nieuwe Groep Elten,

Nieuwe Groep Bocholt, groepsleider J.B. Meshing

Nieuwe Groep Vreden, voor Sudewick en Vreden is kringleider Reeser van Winterswijk

Nieuwe Groep Sudewick,

(Deze pagina is nog in bewerking. Derhalve zullen, voor zover noodzakelijk, nog aanvullingen en/of correcties volgen.)

1. Proces Verbaal van nader verhoor inzake A.H. Damhof van J.A. Visser, behorende bij Proces Verbaal No. 130 d.d. 24 januari 1946.
2. KV 2/284 Wagner, vanaf p. 16



Gebruiksvoorwaarden Colofon Copyright 2014-2015 J.F.D. Bruinsma, bijgewerkt op 31 mei 2015